Co to jest plik ZIP? Dowiedz się!

Plik ZIP to jeden z tych formatów, które każdy widział, ale nie każdy dokładnie rozumie, czym są i jak działają. Z tego poradnika dowiesz się wszystkiego, co powinieneś wiedzieć o archiwach ZIP – od definicji po bezpieczeństwo. Wyjaśnię, w jakich sytuacjach plik ZIP może okazać się przydatny i jak go utworzyć krok po kroku. Jeśli chcesz wiedzieć, dlaczego pliki ZIP są tak powszechnie używane i jak najlepiej z nich korzystać – czytaj dalej.

Najważniejsze informacje z tego artykułu:

plik ZIP to format służący do bezstratnej kompresji i archiwizacji danych;
został opracowany w 1989 roku przez Phila Katza i firmę PKWARE;
obsługuje różne metody kompresji, najczęściej używany to Deflate;
jest kompatybilny z wieloma systemami i programami, w tym Windows i macOS;
może być bezpiecznie szyfrowany i służyć jako nośnik wielu typów danych.

Na skróty: Pokaż

Co to jest plik ZIP?

Plik ZIP jest archiwum kompresującym dane bez utraty ich zawartości – działa jak kontener, który przechowuje jeden lub więcej plików w uproszczonej, mniejszej formie. To najpopularniejszy format do przechowywania i przenoszenia wielu plików jako jednej jednostki. Stosuje się go m.in. do backupów, wysyłki załączników czy organizacji danych.

Opracował go Phil Katz w 1989 roku dla PKWARE jako otwartą alternatywę dla formatu ARC. Jego celem było przyspieszenie pracy z archiwami i uczynienie ich łatwiejszymi w obsłudze. Plik ZIP stał się fundamentem dla innych formatów, m.in. JAR, XPI czy OpenDocument.

Sprawdź też: Co to jest plik MP4? Dowiedz się

Sprawdź też inne artykuły z tej serii:

Jakie są zastosowania plików ZIP?

Możliwość pakowania wielu plików w jedną paczkę sprawia, że ZIP przydaje się w różnych sytuacjach. Ułatwia to przesyłanie danych, oszczędzanie miejsca i organizację dużych zbiorów plików.

Wysyłka e-mailem – zamiast dołączać wiele załączników, możesz skompresować je wszystkie w jeden plik;
Zarchiwizowanie danych – idealny do backupów i porządkowania starszych dokumentów czy zdjęć;
Udostępnianie programów i projektów – np. kodów źródłowych lub folderów roboczych;
Organizacja pracy zespołowej – ułatwia przesyłanie całych struktur folderów bez plątaniny ścieżek;
Zabezpieczanie dostępu – pliki ZIP mogą być szyfrowane hasłem (AES lub ZipCrypto).

Jakie programy otwierają plik ZIP?

Plik ZIP obsługuje większość współczesnych systemów operacyjnych. Nie potrzebujesz dodatkowego oprogramowania, jeśli używasz Windowsa, macOS czy wielu dystrybucji Linuxa.

Eksplorator plików Windows
Finder w macOS (Archive Utility)
7-Zip – open-source, obsługuje też RAR i inne formaty
WinRAR – popularny archiwizer, mimo że ZIP nie jest jego natywnym formatem
PeaZip – alternatywa wieloplatformowa
Unzip w konsoli Linuksa
Rozszerzenia przeglądarkowe i aplikacje mobilne

Jeśli chcesz wiedzieć więcej o otwieraniu tego typu plików, sprawdź poradnik jak otworzyć plik ZIP.

Czym charakteryzuje się plik ZIP?

ZIP to format bazujący na bezstratnej kompresji danych – najczęściej algorytmem Deflate. Możesz w nim łączyć różne typy danych, przypisywać im indywidualne metody kompresji i zabezpieczenia.

Sprawdź też: Co to jest plik ICS? Dowiedz się!

Każdy plik w archiwum ZIP funkcjonuje jako oddzielny wpis, ze swoim nagłówkiem, nazwą, metadanymi i ustawieniami. Dowolne elementy mogą być zaszyfrowane, nieskompresowane lub objęte kompresją szczegółową (np. z użyciem BZIP2 lub LZMA). Na końcu pliku mieści się katalog centralny, który pozwala szybko sprawdzić zawartość archiwum bez jego rozpakowywania.

Wskazówka: Jeśli chcesz wysyłać pliki ZIP różnej wielkości, sprawdź, czy twój program obsługuje ZIP64 – to rozszerzenie pozwala na pliki większe niż 4 GB.

Jak utworzyć plik ZIP krok po kroku?

W zależności od systemu lub programu, sposób kompresji może się różnić. Najprościej zrobisz to przez wbudowaną funkcję „kompresuj” lub „dodaj do archiwum”.

Krok 1 – zaznacz jeden lub więcej plików lub folderów;
Krok 2 – kliknij prawym przyciskiem myszy i wybierz „Wyślij do → folder skompresowany ZIP” (Windows) lub „Kompresuj” (macOS);
Krok 3 – nadaj nazwę plikowi ZIP i zatwierdź;
Krok 4 – gotowe! Możesz teraz wysłać, przenieść lub przechować plik ZIP;
Krok 5 (opcjonalnie) – jeśli chcesz zaszyfrować archiwum, użyj programu z opcją hasła, np. 7-Zip lub WinRAR.

Jakie są alternatywy dla plików ZIP?

Nie zawsze plik ZIP będzie najlepszym rozwiązaniem. W niektórych zastosowaniach lepsza może okazać się np. usługa w chmurze lub inny format archiwizacji.

Oto najczęstsze zamienniki ZIP:

Format	Różnice	Typ kompresji
RAR	lepsza kompresja, mniej kompatybilny	bezstratna
7z	darmowy, obsługuje wiele algorytmów	bezstratna
gzip	dla pojedynczych plików, szybszy	bezstratna
tar.gz	częste w Linuksie, archiwum + gzip	bezstratna
OpenDocument / JAR / XPI / APK	zbudowane na bazie ZIP, ale do innych celów	w zależności od implementacji

Czy plik ZIP jest bezpieczny?

Tak, jeśli korzystasz z odpowiednich opcji szyfrowania. Pliki ZIP możesz zabezpieczyć za pomocą hasła (ZipCrypto) lub szyfrowania AES – choć tylko niektóre programy prawidłowo odczytują te drugie.

Sprawdź też: Co to jest plik z Alior Banku? Dowiedz się!

W przypadku poufnych dokumentów warto korzystać z rozwiązań, które pozwalają szyfrować też nagłówki i metadane – np. AES-ZIP 256. Pamiętaj, że pliki ZIP mogą być podatne na uszkodzenia, więc lepiej nie polegać na nich jako jedynej kopii.

Wskazówka: Jeśli pobierasz plik ZIP z nieznanego źródła, zawsze przeskanuj go programem antywirusowym przed otwarciem – to może uchronić cię przed atakiem GIFAR lub innym wektorem infekcji.

Podsumowanie

Plik ZIP to uniwersalny format do kompresji i archiwizacji, który działa na zasadzie bezstratnego zmniejszania rozmiaru danych. Jest kompatybilny z wieloma systemami i obsługuje różne metody kompresji oraz szyfrowania.

Jeśli zależy ci na szybkim i wygodnym sposobie przechowywania lub przesyłania plików – zacznij korzystać z plików ZIP już teraz.